τα τέσσερα αίτια του Αριστοτέλη

Τα τέσσερα ΑΙΤΙΑ

– Ο Αριστοτέλης διακρίνει τέσσερα αίτια, τα οποία κατά την άποψή του είναι αναγκαία για την παραγωγή οποιουδήποτε αποτελέσματος.

– Κανένα μεμονωμένο αίτιο από τα τέσσερα δεν επαρκεί, προκειμένου να λάβει χώρα ένα οποιοδήποτε γίγνεσθαι.

– Από μια ορισμένη άποψη τα τέσσερα αίτια είναι απαντήσεις σε τέσσερα αντίστοιχα ερωτήματα που δημιουργούνται για τις ποικίλες ΑΛΛΑΓΕΣ στη φύση.

Ένα παράδειγμα.

– Η πρώτη ερώτηση που συνήθως κάνουμε για ένα προϊόν είναι: ΑΠΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΦΤΙΑΓΜΕΝΟ;

Αν κάνουμε την ερώτηση αυτή σε έναν ζαχαροπλάστη, η απάντηση που θα πάρουμε, σε σχέση με μία τούρτα, είναι “από αλεύρι γάλα, αυγά και ζάχαρη “.

Το είδος των υλικών που κατονομάζονται και με τα οποίο ο ζαχαροπλάστης «δημιουργεί» είναι το “ΥΛΙΚΟ ΑΙΤΙΟ”.

– Η δεύτερη ερώτηση είναι: ΑΠΟ ΠΟΙΟΝ ΕΙΝΑΙ ΦΤΙΑΓΜΕΝΟ;

Η απάντηση, για το συγκεκριμένο παράδειγμα, είναι “από τον ζαχαροπλάστη “.

Σε κάθε ανάλογη περίπτωση ο δημιουργός είναι το “ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ” του προϊόντος.

– Η τρίτη ερώτηση στην οποία θα κριθούμε να απαντήσουμε είναι: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΦΤΙΑΧΤΗΚΕ;

Η απάντηση στο παράδειγμά μας είναι προφανής και σχετίζεται με τη ΜΟΡΦΗ του πράγματος.

Ο Αριστοτέλης το ονομάζει “ΕΙΔΙΚΟ ΑΙΤΙΟ” δεδομένου ότι την έννοια ΜΟΡΦΗ την αναφέρει ως ΕΙΔΟΣ

– Η τελευταία ερώτηση την οποία θα κάνουμε είναι: ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΣΚΟΠΟ (στη γλώσσα του Αριστοτέλη ο όρος είναι ΤΕΛΟΣ) απέκτησε μορφή η συγκεκριμένη τούρτα;

Ποια ανάγκη επιθυμούσε να ικανοποιήσει ο κατασκευαστής με αυτό το προϊόν;

Αναφορικά με το παράδειγμα μας η απάντηση δεν είναι τόσο εύκολη.

Από μια άποψη η τούρτα φτιάχτηκε για να προσφέρει γευστική απόλαυση, ενώ από μια άλλη άποψη φτιάχτηκε για να κερδίσει από αυτήν ο ζαχαροπλάστης.

Τον τέταρτο παράγοντα ο Αριστοτέλης τον ονομάζει “ΤΕΛΙΚΟ ΑΙΤΙΟ”,

Μπορούμε, λοιπόν, να συνοψίσουμε τα τέσσερα αίτια ως εξής :

1) Υλικό Αίτιο: αυτό στο οποίο προκλήθηκε κάτι
2) Ποιητικό Αίτιο: αυτό το οποίο ενεργώντας (ποιώντας) προκάλεσε κάτι
3) Μορφικό Αίτιο: αυτό που προκλήθηκε σε κάτι
4) Τελικό Αίτιο: αυτό για χάρη του οποίου προκλήθηκε κάτι

Αν θέλουμε να μείνουμε πιο κοντά στην αριστοτελική διατύπωση πρέπει να παραθέσουμε τα τέσσερα αίτια μιας κίνησης με τους όρους:


– Η ΥΛΗ, (ΥΛΙΚΟ ΑΙΤΙΟ)
– η ΜΟΡΦΗ (στον Αριστοτέλη αναφέρεται ως «είδος» εξ ου και ο όρος ΕΙΔΙΚΟ ΑΙΤΙΟ)
– η ΑΡΧΗ ΚΙΝΗΣΗΣ (ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ) και
– το ΤΕΛΟΣ ( ο ΣΚΟΠΟΣ που στον Αριστοτέλη αναφέρεται ως «τέλος» εξ ου και ο όρος ΤΕΛΙΚΟ ΑΙΤΙΟ)

Αυτά λειτουργούν ή όλα ή μαζί ή εναλλασσόμενα ή με την απουσία τους.

Τα τέσσερα ΑΙΤΙΑ αναφέρονται είτε σε καταστάσεις ΕΙΝΑΙ είτε σε διεργασίες κάποιου ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ( όπως η ΚΙΝΗΣΗ )

Συνδεδεμένη αναπόσπαστα με τις τέσσερις ΑΙΤΙΕΣ είναι η επιστημονική ερώτηση που αναζητεί το «ΓΙΑΤΙ;»

ΔΕΣ: Τι θα απαντούσε ο Αριστοτέλης στα τρία παρακάτω «ΓΙΑΤΙ;”

Πηγή: http://users.sch.gr/kassetas/philAr2g.htm

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s